SCHRIJVEN MOET WEER LEUK WORDEN!

’t Mooiste handschrift van Nederland

Zorgen over ontwikkeling van fijne motoriek kinderen

door KATINA STAVRIANOS

HEEMSKERK – Kinderen schrijven steeds slechter, viel onlangs in onze krant te lezen. Onderzoek wijst uit dat tien jaar geleden één op de tien basisschoolleerlingen problemen met schrijven had, volgens de laatste cijfers zijn het er vandaag de dag bijna één op de drie. Schokkend nieuws, maar voor schrijfwarenfabrikant Stabilo reden om schrijven eens in een positief daglicht te stellen: samen met De Telegraaf gaan zij op zoek naar het mooiste handschrift van Nederland. Want schrijven moet vooral leuk zijn.

• Deskundigen maken zich zorgen over het schrijfonderwijs in Nederland. De fijne motoriek van kinderen is minder ontwikkeld dan vroeger en daarnaast zouden leraren te weinig tijd besteden aan het aanleren van de vaardigheid.

        Weet u nog dat u vroeger op school uw uiterste best deed om de mooiste letters op papier te krijgen? En daar vervolgens een sticker mee verdiende? Of zat u juist bij die groep die nooit een plaatje kreeg?
       Henk Schweitzer, jarenlang schrijfdocent op diverse pabo’s, maar bovenal ervaringsdeskundige, kan het zich nog goed herinneren. „Ik had de grootste moeite mijn letters tussen die priegellijntjes te krijgen. Nachtmerries had ik ervan. Schrijven met die mooie gekleurde pen zat er voor mij niet in. En terwijl de kinderen die klaar waren iets leuks mochten gaan doen, zat ik nog te ploeteren.”
       Toen Schweitzer later tijdens zijn opleiding als remedial teacher aan de slag ging met moeilijk lerende kinderen, verdiepte hij zich in de ontwikkeling van het kinderhandschrift. Voor het speciaal onderwijs ontwierp hij een methode die gebruik maakt van het blokschrift. Kort gezegd de letters zoals je ze leest, oftewel de drukletter, omdat de krullen van het gebonden schrift zoals we die traditiegetrouw aanleren, voor de moeilijk lerende kinderen te ingewikkeld zijn.
        
Blokletter
              Schweitzer: „De blokletter maakt het schrijven om twee redenen eenvoudiger. Allereerst hoef je niet de ingewikkelde overgangen te maken die het verbonden schrift vraagt en aan de andere kant schrijven de kinderen de letters die ze ook daadwerkelijk in het dagelijks leven tegenkomen.”
        Zes jaar geleden introduceerde de schrijfdocent, die tegenwoordig directeur is van een basisschool in Heemskerk, de methode ’Schrijven leer je zo!’ ook voor het algemene basisonderwijs. Inmiddels wordt het blokschrift volgens Schweitzer op 5 procent van de Nederlandse basisscholen onderwezen. Leerkrachten die ermee werken, zijn overtuigd van het succes.
       Niet iedereen is enthousiast over de overgang van het verbonden naar het blokschrift. Volgens voorstanders van het verbonden schrift is de methode sneller, beter voor de motoriek en beter leesbaar voor de kinderen. Voorstanders van het blokschrift beweren over hun methode overigens hetzelfde.
       Maar wat ook de voors en tegens zijn, over één ding is iedereen het eens: kinderen moeten goed leren schrijven, ook in een tijd dat toetsenborden een groot deel van ons geschreven schrift hebben overgenomen. Schrijven speelt namelijk een essentiële rol in de ontwikkeling van een mens. Onderzoek heeft uitgewezen dat kinderen die netjes en snel kunnen schrijven, betere aantekeningen maken en daardoor beter scoren. Daarnaast helpt het ze bij het trainen van de fijne motoriek, wat later essentieel kan zijn voor wie een beroep kiest waarbij dat van belang is, chirurg bijvoorbeeld.
       Maar dat schrijven blijkt vandaag de dag voor kinderen dus moeilijker dan ooit. We spreken de lerares van een kleuterklas op de De Kariboe in Heemskerk, de school van Schweitzer. Zij merkt dat de vaardigheden van haar leerlingen de laatste jaren achteruit gaan. „Ik sta al twintig jaar voor de klas en merk dat kinderen vroeger meer konden op het gebied van tekenen, knippen, knutselen en plakken. Ook was het gebruikelijk dat ze zichzelf aan- en uit konden kleden. Tegenwoordig is het soms zelfs zo dat ze nog maar net of nauwelijks zindelijk zijn.”
        
Ingewikkeld
        De ontwikkeling van de fijne motoriek is het grote probleem. Zichzelf aankleden, veters strikken of een werkje prikken is tegenwoordig niet meer zo vanzelfsprekend als voor de generatie twintig jaar geleden. Een verklaring is volgens de juf dat ouders minder tijd aan hun kinderen besteden. Schweitzer: „Je merkt dat kinderen steeds vaker uren voor de tv of achter de computer zitten, wat funest is voor hun motorische ontwikkeling. Al spelend leer je je lichaam te gebruiken en maak je jezelf klaar voor allerlei ingewikkelde handelingen die je later in het leven nodig hebt.”
              „Het vasthouden van een pen is daar een belangrijk voorbeeld van. Daar moet je motorisch klaar voor zijn, maar doordat kinderen veel langer achter de tv of computer zitten, komt die tijd veel later dan vroeger het geval was. Aan de andere kant zeggen ouders: mijn kind kan ontzettend goed met een muis werken, dus met zijn fijne motoriek is niets mis. Maar kijk eens hoeveel uren het daarmee bezig is! Zou hij zoveel tijd besteden aan kleuren en schrijven, dan zouden we het schrijfprobleem niet hebben. De truc is om kinderen de lol van het schrijven te laten inzien. De rest komt dan vanzelf.”

 Leerlingen van groep 3 van basisschool De Kariboe in Heemskerk oefenen op hun eerste letters. In plaats van gebonden schrift leren zij het blokschrift aan. De methode werd ontwikkeld door Pabo-schrijfdocent en Remedial Teacher Henk Schweitzer, sinds een jaar directeur van de school.

Plezier in het schrijven creëer je door het doen van de meest uiteenlopende bewegingsspelletjes, maar bijvoorbeeld ook door kinderen aantrekkelijk schrijfgerei of bijzondere schrijfboekjes te geven. Ook is Schweitzer er voorstander van om elk kind met verschillende pennen te laten schrijven zodat hij ontdekt welke voor hem het meest geschikt is.
       Enthousiast is de basisschooldirecteur over een nieuwe generatie pennen die dankzij een speciale driepuntsgreep op slechts één manier kan worden vastgehouden. Zo leert het kind vanaf het begin de enige juiste schrijfhouding aan.
       Schrijfwarenfabrikant Stabilo richt zich al jaren op de ontwikkeling van het kinderhandschrift en was de eerste die een dergelijke pen ontwikkelde. „Deskundigen zijn het er steeds meer over eens dat de zogenoemde pincetgreep die kinderen tot nu toe leerden, ergonomisch verkeerd is”, legt marketing manager Belinda Harmsen van Stabilo uit. „Door de wijsvinger iets naar voren te plaatsen ontstaat er minder spanning op de handspieren, waardoor krampklachten verleden tijd zijn.”
       Om kinderen de juiste grip aan te leren, ontwikkelde de fabrikant de ’s Move Easy-serie. Deze heeft behalve de speciale driepuntsgreep ook een kromming waardoor de pen op de hand rust, zodat het kind zich volledig op het schrijven kan concentreren.
              Vanwege de ergonomische vorm en het feit dat ze minder vlekken, worden de rollerpennen op scholen steeds vaker ingezet als alternatief voor de vulpen. Tot grote vreugde van de kinderen, want dankzij zijn felle kleuren is de pen razend populair. Wie weet komt het toch nog goed met onze schrijvende jeugd…